ژنراتورهایی به قیمت یک آپارتمان؛ صنعت در مدار اضطرار سوخت

به گزارش  اقتصادنگار -در شرایطی که خاموشی‌های مکرر و افت فشار برق به یکی از معضلات پایدار صنایع ایران بدل شده، صدای خفه و گاه بی‌رمق ژنراتورهایی که در گوشه‌ی کارگاه‌ها و کارخانه‌ها به کار افتاده‌اند، طنین هشدار زیرپوستی یک بحران ساختاری در تامین انرژی کشور است. بازاری در سایه، اما پررونق، برای ماشین‌هایی که گاه قیمت‌شان از بهای یک آپارتمان در پایتخت فراتر می‌رود.
بر اساس گزارش میدانی، بهای ژنراتورها در شهرک صنعتی شمس‌آباد، یکی از بزرگ‌ترین قطب‌های صنعتی تهران، از حدود ۶۰ تا ۷۰ میلیون تومان آغاز می‌شود و در مواردی به بیش از ۸ میلیارد تومان می‌رسد؛ عددی که برای صنایع کوچک و متوسط، عملاً به یک شوک اقتصادی بدل شده است.
اما قیمت خرید، تنها بخشی از ماجراست. مسئله حیاتی‌تر، هزینه جاری سوخت‌رسانی به این ماشین‌هاست؛ چراکه برخی از ژنراتورها به‌صورت میانگین روزانه ۳۰ تا ۴۰ لیتر بنزین مصرف می‌کنند. این میزان مصرف در طول یک ماه معادل حدود ۱۲۰۰ لیتر بنزین است. با احتساب بنزین آزاد لیتری حدود ۱۲ هزار تومان، هزینه ماهانه سوخت یک ژنراتور به رقمی نزدیک به ۱۴ تا ۱۵ میلیون تومان خواهد رسید؛ آن هم در شرایطی که کارخانه در یک شیفت کاری فعال باشد و قطعی‌ها فقط چند ساعت از روز را در بر بگیرد.
برای درک ابعاد بحران، کافی است بدانیم که در برخی صنایع وابسته به خطوط پیوسته تولید – مانند صنایع دارویی، غذایی یا قطعه‌سازی – قطع برق حتی برای چند دقیقه ممکن است به نابودی مواد اولیه، آسیب به ماشین‌آلات یا توقف پرهزینه خطوط تولید بینجامد. اینجاست که ژنراتور، نه یک «امتیاز»، بلکه به‌عنوان ابزار «بقای صنعتی» به میدان می‌آید.
نظام انرژی در ایران: از یارانه تا بی‌عدالتی زیرپوستی
ژنراتورهایی که با سوخت یارانه‌ای روشن می‌شوند، در ظاهر از حمایت دولت برخوردارند، اما در عمل، برای خرید سوخت آزاد، قیمت تمام‌شده برق ژنراتوری در برخی موارد تا ۱۰ برابر برق شبکه می‌رسد. در عین حال، دولت همچنان با تأخیر در پرداخت مطالبات صنعت برق و عدم سرمایه‌گذاری مؤثر در نوسازی زیرساخت‌ها، عملاً تولیدکننده را وادار به تامین شخصی انرژی کرده است.
از طرفی، شکاف طبقاتی در دسترسی به ژنراتور نیز مشهود است؛ کارخانه‌ای که نقدینگی بالا دارد، می‌تواند ژنراتور بزرگ، کم‌مصرف و بی‌صدا خریداری کند. اما تولیدکننده‌ای در حاشیه، ناچار است با ژنراتور دست‌دوم، پرمصرف و پُر سر و صدا، هزینه بقا را بپردازد.
جهش در هزینه تولید و خطر تضعیف رقابت‌پذیری
در چنین شرایطی، افزایش هزینه‌های انرژی به‌واسطه خرید و استفاده از ژنراتور، در کنار سایر هزینه‌های سنگین تولید، باعث می‌شود که قیمت تمام‌شده محصولات افزایش یافته و رقابت‌پذیری تولید داخل با کالاهای وارداتی کاهش یابد. در نهایت، این مسیر به تعطیلی تدریجی کارگاه‌های کوچک و ریزش نیروی کار می‌انجامد؛ زنگ خطری برای آینده صنعتی کشور.
در مجموع، آنچه از دل گزارش فرهیختگان برمی‌آید، تصویری است از بحران خاموشی که با سوخت بنزین روشن می‌شود؛ زخم کاری زیر پوست صنعت ایران، که نه با برق، که با صبر و سوخت گران التیام می‌یابد. ژنراتورها در واقع آینه‌ای هستند از واگرایی سیاست‌های انرژی، ناکارآمدی در سرمایه‌گذاری زیرساختی، و بازتاب رنجی که تولیدکننده ایرانی هر روزه برای ادامه حیات متحمل می‌شود.