اقتصادنگار – یک فعال اقتصادی با هشدار درباره وضعیت اقتصاد ایران شرایط را به «لیمبو»، وضعیتی معلق، پرابهام و بدون مسیر مشخص برای آینده توصیف کرد.
پس از پایان جنگ دوازدهروزه میان اسرائیل و ایران، فضای اقتصادی کشور دچار حالتی کمسابقه از سردرگمی و تعلیق شده است. برای بررسی این شرایط، به سراغ مهدی بستانچی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سیستمهای تهویه مطبوع ایران رفتهایم؛ فعال اقتصادیای که معتقد است ایران در حال تجربه نوعی «لیمبوی اقتصادی» است؛ وضعیتی معلق، پرابهام و فاقد مسیر روشن برای آینده.
▪️، شما وضعیت امروز اقتصاد ایران را به «لیمبو» تشبیه کردهاید. لطفاً توضیح دهید دقیقاً منظورتان چیست؟
🔹«لیمبو» در علوم سیاسی به وضعیتی اطلاق میشود که یک کشور نه به وضعیت قبلی بازمیگردد و نه وارد مرحله جدیدی میشود. در اقتصاد هم چنین شرایطی وجود دارد؛ جایی که نه تصمیم جدیدی گرفته میشود، نه سیاست مشخصی اجرا میشود، و نه امیدی به گشایش قریبالوقوع وجود دارد. دقیقاً همین الان ایران در چنین شرایطی بهسر میبرد.
▪️ این وضعیت از نظر شما پس از جنگ دوازدهروزه شدت یافته؟
🔹 کاملاً. بعد از جنگ، کشور وارد مرحلهای از بیتصمیمی مزمن شده است. به طوری که بسیاری از پروژهها متوقف شدهاند، سرمایهگذاریهای صنعتی به حالت تعلیق درآمده، و خروج سرمایه—نه فقط سرمایه غیرمولد بلکه سرمایه مولد و صنعتی—روندی جدی به خود گرفته است.
▪️ مصداقهایی از این بیتصمیمی یا همان «لیمبو» دارید؟
🔹 برای مثال، شاخص اعتماد اقتصادی (BCI) تنها در دو هفته پس از جنگ بیش از ۱۷٪ کاهش یافته. ارزش بازار سرمایه هم بالغ بر ۵۴ هزار میلیارد تومان ریزش داشته است. جالبتر اینکه، برخلاف گذشته که پولهای غیرمولد به سمت ساختوساز در ترکیه یا امارات میرفت، حالا فعالان صنعتی، ازجمله همصنفان من، به دنبال تأسیس کارخانه در امارات، قطر و عمان هستند. این یعنی خروج سرمایه مولد، که پیامدهایش برای تولید و اشتغال در ایران بسیار نگرانکننده است.
▪️ درباره توقف پروژهها آماری دارید؟
🔹 طبق گزارش وزارت اقتصاد، از ابتدای سال جاری تاکنون بیش از ۴۲٪ طرحهای نیمهتمام صنعتی و عمرانی یا متوقف شده یا با کندی شدید مواجهاند. در همین فصل بهار، سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI) به زیر ۱۵۰ میلیون دلار رسیده که ۲۷٪ نسبت به سال گذشته افت کرده است. این نشانههای ملموس همان وضعیت بلاتکلیف یا لیمبو است.
▪️ مردم هم در این شرایط چه واکنشی نشان دادهاند؟
🔹 بیاعتمادی عمومی را به وضوح میتوان دید. نرخ دلار در ده روز بعد از پایان جنگ بیش از ۶٪ رشد داشته، معاملات طلا در بازار آزاد دو برابر شده و شاخص معاملات مسکن در تهران ۹٪ افت کرده است. همه اینها نشاندهنده رکود روانی شدید است.
▪️ آیا عملکرد دولت در این شرایط را مؤثر میدانید؟
🔹 متأسفانه نه. دستگاههای اجرایی در حالت انتظار و انفعال هستند. از وزراتخانهها تا نهادهای ارزی، کسی جرئت تصمیمگیری ندارد. بیش از ۳۵۰ بخشنامه ارزی و گمرکی در صف اصلاح یا ابلاغ است و بسیاری از پروژهها منتظر دستورالعملهایی هستند که هنوز ابلاغ نشدهاند.
▪️ در بحث مهاجرت و فرار سرمایه چه وضعیتی داریم؟
🔹 طبق آمارهای غیررسمی، ۲.۴ میلیارد دلار خروج سرمایه در سه ماهه اخیر ثبت شده و بیش از ۶۵۰۰ پرونده مهاجرت کاری و تحصیلی نخبگان در صف سفارتخانههاست. جنگ اخیر هم باعث تشدید این روند شده. وقتی آیندهای روشن دیده نمیشود، طبیعی است که سرمایه و مغزها راه خروج پیدا کنند.
▪️ فساد و ناکارآمدی ساختاری چطور؟ آیا در این لیمبوی اقتصادی، این مسائل هم شدت گرفتهاند؟
🔹وقتی تصمیمگیری نمیشود و نظارتها ضعیف است، فساد اوج میگیرد. تعداد شکایتهای ثبتشده در سامانههای گزارش فساد نسبت به پارسال ۵۲٪ رشد کرده است. نهادهای اقتصادی ما نهتنها اصلاح نمیشوند، بلکه در حال بازتولید ناکارآمدی هستند.
▪️ راه برونرفت از این لیمبو چیست؟ آیا هنوز امیدی است؟
🔹 بله، اما مشروط به اقدام سریع و شفاف. اول، دولت باید صریحاً استراتژیاش را اعلام کند؛ تعامل یا تقابل با نظام تحریم، حمایت هدفمند از صنایع پیشران مثل انرژی، مسکن، کشاورزی، دانشبنیان و صادراتمحور. دوم، پروژههای عمرانی و صنعتی باید فوراً فعال شوند تا امید به آینده بازگردد.
▪️ در پایان، آیا پیامی برای سیاستگذاران دارید؟
🔹 اگر نجات اقتصاد ایران واقعاً دغدغهی مسئولان است، دیگر نمیتوان بهامید فردا نشست. کشور در نقطه عطفی خطرناک قرار دارد. هر روز تأخیر در تصمیمگیری، هزاران میلیارد تومان سرمایه را از کشور خارج میکند و هزاران جوان را به فکر مهاجرت میاندازد.
