عبور نفتی ایران از مرز ۴۶ میلیارد دلار | رکورد رشد درآمد در میان اعضای اوپک

اقتصادنگار – درآمدهای نفتی ایران در سال ۲۰۲۴ با ثبت رکوردی جدید، از مرز ۴۶ میلیارد دلار عبور کرد و کشورمان با رشد ۱۴ درصدی، بیشترین افزایش درآمد نفتی را در میان اعضای اوپک به ثبت رساند؛ آن هم در شرایطی که مجموع درآمدهای نفتی اوپک روندی نزولی را تجربه کرده است.
گزارش تازه بولتن آماری اوپک (شماره شصتم) نشان می‌دهد که صادرات نفت ایران در سال گذشته میلادی به درآمدی بالغ بر ۴۶ میلیارد و ۷۷۶ میلیون دلار انجامیده؛ رقمی که در مقایسه با سال ۲۰۲۳، رشد چشمگیر بیش از ۵.۶ میلیارد دلاری را به همراه داشته است. در آن سال، کل درآمد نفتی ایران حدود ۴۱ میلیارد و ۱۲۹ میلیون دلار اعلام شده بود.
این افزایش درآمد در حالی به ثبت رسیده که بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت، با کاهش محسوس در درآمدهای خود مواجه بوده‌اند. اوپک می‌گوید در مجموع، درآمد نفتی اعضای این سازمان در سال ۲۰۲۴ با افتی ۴ درصدی همراه شده و از ۶۷۸ میلیارد دلار به ۶۵۲ میلیارد دلار رسیده است.
فقط ۴ کشور اوپک رشد مثبت داشتند
در میان ۱۳ عضو اوپک، تنها چهار کشور توانسته‌اند درآمد نفتی خود را در سال ۲۰۲۴ افزایش دهند: ایران، ونزوئلا، نیجریه و گینه استوایی. پس از ایران، ونزوئلا با رشد حدود ۵.۳ میلیارد دلاری (از ۱۳ میلیارد به ۱۸.۳ میلیارد دلار) در رتبه دوم رشد قرار گرفته است. نیجریه نیز درآمد نفتی خود را حدود یک میلیارد دلار افزایش داده، و گینه استوایی با رشدی ناچیز معادل ۳۹ میلیون دلار، در جایگاه چهارم قرار دارد.
این واقعیت، وضعیت پیچیده بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۴ را به‌خوبی نشان می‌دهد: تقاضای شکننده، نوسانات ژئوپلیتیکی و تصمیم‌های جمعی اوپک پلاس برای مدیریت عرضه، همگی عواملی بوده‌اند که مسیر صادرات نفت بسیاری از کشورها را پرچالش کرده‌اند. با این‌حال، ایران با وجود فشار تحریم‌ها و محدودیت‌های بانکی، توانسته روند افزایشی صادرات خود را حفظ کرده و حتی از برخی کشورها پیشی بگیرد.
افت سنگین عربستان و کویت
در سوی دیگر ماجرا، کشورهای بزرگی چون عربستان سعودی با کاهش قابل توجه درآمد مواجه شدند. ریاض در سال ۲۰۲۴، بیش از ۲۴ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی خود را از دست داده و به ۲۲۳ میلیارد دلار بسنده کرده است. همچنین کویت هم با افت ۹ میلیارد دلاری، درآمدی در حدود ۶۹ میلیارد دلار داشته است. این آمارها نشان می‌دهد که حتی در غیاب جهش شدید قیمت نفت، شرایط صادرات برای برخی کشورهای عضو دشوارتر شده است.
تحلیل اقتصادنگار: موفقیت یا بازتاب اضطرار؟
در نگاه نخست، ثبت بیشترین رشد درآمد نفتی توسط ایران را می‌توان موفقیتی راهبردی دانست. اما از منظری دیگر، این افزایش می‌تواند بازتابی از اضطرار فروش بیشتر برای تأمین نیازهای ارزی کشور نیز باشد. ایران که در سال‌های اخیر با تنگنای مالی، تورم مزمن و محدودیت‌های بانکی مواجه بوده، ناگزیر است برای جبران کسری بودجه، اتکا به درآمدهای نفتی را حفظ کند.
در نهایت، رشد ۱۴ درصدی درآمد نفتی در سال ۲۰۲۴ می‌تواند به دولت کمک کند بخشی از تعهدات ارزی خود را مدیریت کند؛ اما در نبود اصلاح ساختاری، این درآمد همچنان ناپایدار و وابسته به تحولات بیرونی باقی خواهد ماند.